ΕΡΡΙΚΟΣ Ο Δ'

Ένας πλούσιος των αρχών του 20ου αιώνα έχει ταυτιστεί με τον αυτοκράτορα Ερρίκο τον Δ' της Γερμανίας, ηγεμόνα του 11ου αιώνα. Ο περίγυρός του επιμένει να του συντηρεί την αυταπάτη μέχρι να έρθει το απροσδόκητο φινάλε του έργου. Ο Πιραντέλλο επιτυγχάνει να διασπάσει το ανθρώπινο άτομο πριν οι επιστήμονες καταφέρουν να διασπάσουν το άτομο της ύλης. Με οξυδέρκεια και διορατικότητα εξετάζει αυτό που ο Σοπενάουερ ονομάζει «αληθινό ψέμα», το οποίο δεν είναι παρά ένα πλάσμα της φαντασίας μας, που διαψεύδεται συνεχώς από το πολυσχιδές του ανθρώπινου χαρακτήρα.