Το σπίτι των ξένων

Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 αποτελεί πιθανότατα την τραγικότερη σελίδα της νεοελληνικής Ιστορίας, καθώς είχε ως συνέπεια την οριστική εκδίωξη του ελληνικού στοιχείου από την Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη και την υποχρεωτική μετεγκατάσταση περίπου 1.500.000 προσφύγων (στην συντριπτική τους πλειονότητα γυναικών και παιδιών) στα ελεύθερα ελληνικά εδάφη. Τα αίτια της καταστροφής υπήρξαν ποικίλα, και σε μεγάλο βαθμό ανάγονται σε ενδογενείς παθογένειες του ελληνικού πολιτικού συστήματος που εκδηλώθηκαν με μεγάλη ένταση την περίοδο 1915-1922 με αφορμή το κρίσιμο δίλημμα της συμμετοχής ή μη της Ελλάδας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Οποιαδήποτε από τις δύο επιλογές ήταν βέβαιο ότι θα είχε καθοριστικές συνέπειες για το μέλλον της χώρας. Κατά την έναρξη όμως του Εθνικού Διχασμού κανείς στην Ελλάδα δεν μπορούσε να διανοηθεί το μέγεθος της τραγικής κορύφωσής του μετά από επτά χρόνια, για την οποία πάντως κάθε άλλο παρά αμέτοχες υπήρξαν και οι διεθνείς πολιτικές συγκυρίες που διαμορφώθηκαν μετά την λήξη του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς χαρακτηρίζονταν από μεγάλη αστάθεια και συνεχή ρευστότητα. Σήμερα, μετά από έναν αιώνα, είναι πλέον ευδιάκριτες οι αλλαγές που είχαν πραγματοποιηθεί στο διεθνές πολιτικό περιβάλλον το 1922 σε σχέση με το 1919 ή το 1920. Πόσο προφανείς όμως ήταν στην διάρκεια εκείνης της τριετίας στους παρατηρητές των διεθνών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, ή ακόμη και στους ηγέτες των άτυπων διεθνών συνασπισμών που διαμόρφωσαν τις παραμέτρους του Μικρασιατικού ζητήματος;