Κατά τη διάρκεια της μακράς δουλείας, έγινε πνευματική και εθνική ζύμωση στα λαϊκά στρώματα, οδηγώντας σε εθνική αυτογνωσία. Ο όρος “Ρωμιός” άρχισε να υποδηλώνει τον υπόδουλο χριστιανό Έλληνα. Υπό την επίδραση των Ελλήνων της Δύσης, ο όρος “Έλλην” υπερίσχυσε του “Γραικός”. Έτσι, διαμορφώθηκε ένας τύπος Έλληνα με πνεύμα στη Δύση και ψυχή στην Ανατολή.