Στην παρούσα εργασία περιγράφονται γεγονότα που συντελέστηκαν στην περιοχή του Δήμου Παιονίας Ν. Κιλκίς κατά την περίοδο των Βαλκανικών Πολέμων 1912 - 1913. Μετά τη νίκη των Ελλήνων στα Γιαννιτσά (19-20 Οκτωβρίου 1912) κατά των συγκεντρωμένων εκεί τουρκικών δυνάμεων, νίκη που άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, δύο μεραρχίες του Ελληνικού Στρατού, η 4η και η 6η, ανέπτυξαν τις δυνάμεις τους στην επαρχία Γουμενίσσης. Σκοπός, να ελέγξουν την δυτικά του Αξιού περιοχή, να καταλάβουν τη γέφυρα επί του ιδίου ποταμού που βρίσκεται μεταξύ Αξιούπολης - Πολυκάστρου και να δημιουργήσουν νέες ζεύξεις. Παράλληλα τμήματά τους εισήλθαν θριαμβευτικά στο κέντρο της περιοχής, τη Γουμένισσα (22/10), αλλά και στα άλλα μικρότερα κέντρα, όπως ήταν η Αξιούπολη, ο Άγιος Πέτρος και το Σκρα. Έφεραν την ελευθερία στον τόπο μετά σκλαβιά πέντε περίπου αιώνων.Την 1η Νοεμβρίου 1912 ελληνικές δυνάμεις από τη Θεσσαλονίκη αποβιβάστηκαν στο ΣΣ Πολυκάστρου και την επομένη εισήλθαν στη Γευγελή. Τη χειμερινή περίοδο 1912-1913 οι προστριβές με τις συμμαχικές βουλγαρικές δυνάμεις που ζητούσαν συγκυριαρχία στη Γουμένισσα, όπως έγινα και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας, έφεραν σε δύσκολη θέση την ελληνική πλευρά. Στην περιοχή Γουμενίσσης - Γευγελής την άνοιξη του 1913 συγκροτήθηκε η 10η ελληνική μεραρχία. Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, αντίπαλοι πλέον Έλληνες και Βούλγαροι, έδωσε σκληρές μάχες στις περιοχές Γευγελής, Ευζώνων, Πλατανιάς συμβάλλοντας στη νίκη των υπολοίπων ελληνικών μεραρχιών στην επική μάχη του Κιλκίς - Λαχανά. Πέρα από τα γεγονότα αυτά παρατίθενται και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία για την περιοχή του Δήμου Παιονίας της περιόδου των Βαλκανικών Πολέμων. Είναι ένα αφιέρωμα στα εκατό χρόνια ελευθερίας του τόπου.