ianos.gr

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ "δημόσιας ιδιοκτησίας" και "κοινοκτημοσύνης" των μέσων παραγωγής;Η γενικευμένη δημόσια ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής είναι άραγε ταυτόσημη με τον σοσιαλισμό;Στην περίπτωση της κοινοκτημοσύνης των μέσων παραγωγής, πώς θα οργανώνεται η παραγωγή; Ποιος και πώς θα αποφασίζει για το τι θα παραχθεί, πώς θα παραχθεί και πώς θα διανεμηθεί το προϊόν;Οι εργαζόμενοι, ως σύνολο, είναι άραγε ικανοί από μόνοι τους, χωρίς τα αφεντικά, τους πολιτικούς και τους τεχνοκράτες μάνατζερ, να κυβερνήσουν την οικονομία και την κοινωνία;Σε αυτά, καθώς και σε άλλα ερωτήματα, προσπαθεί να δώσει απαντήσεις αυτό το μικρό αλλά συμπυκνωμένο κείμενο του μεγάλου μαρξιστή Άντον Πάννεκουκ (1873-1960).

Σύμφωνα με την παραδοσιακή καντιανή θεωρία τα ζώα είναι άλογα όντα και ως εκ τούτου οι άνθρωποι δεν μπορούν να έχουν ηθικές υποχρεώσεις προς αυτά. Στην παρούσα πραγματεία η συγγραφέας διευκρινίζει τις διαφορές μεταξύ έλλογων και άλογων όντων, και προσδιορίζει την ανθρώπινη και τη ζωική φύση εκ νέου. Διευρύνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τα όρια του λογοκεντρισμού, επιχειρεί να εντάξει τα άλλα ζώα στην ηθική κοινότητα με καντιανούς όρους. Επίσης υπογραμμίζει ότι η δυσκολία της χαρτογράφησης και της υλοποίησης των υποχρεώσεών μας προς τα ζώα δεν μας αποδεσμεύει από αυτές.

Το συλλογικό έργο Σύντομα κείμενα για μεγάλα έργα: 70 Φιλόσοφοι, μπορεί να ειδωθεί ως ένα ευσύνοπτο εγχειρίδιο εισαγωγής στην Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία και δη τη Δυτική. Ο τρόπος συγγραφής και η γενικότερη δομή του βιβλίου το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό και ευκολοδιάβαστο, ειδικότερα για όσους θέλουν να επιχειρήσουν μια πρώτη προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Φιλοσοφική σκέψη και την εξέλιξή της μέσα στους αιώνες. Πιο συγκεκριμένα, μετά από μια σύντομη εισαγωγή όπου επιχειρείται να οριστεί η φιλοσοφία ως αντικείμενο μελέτης και τα πεδία έρευνάς της, ακολουθεί η παράθεση 70 περίπου μεγάλων φιλοσόφων με χρονολογική σειρά.

Η μη-ταυτότητα επιτίθεται στην ταυτότητα και τη διαρρηγνύει, επιδιώκοντας την ίδια της την κίνηση, την οποία η ταυτότητα και περιλαμβάνει και δεν περιλαμβάνει. Επιτίθεται στις κατηγορίες της πολιτικής οικονομίας για να ανακαλύψει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην αφηρημένη εργασία και στο επωφελές και δημιουργικό πράττειν, τον οποίο οι κατηγορίες αυτές περιλαμβάνουν και παρόλα αυτά δεν περιλαμβάνουν. Επιτίθεται σε όλες τις κατηγορίες της αστικής σκέψης σε μια κατά πρόσωπο κριτική, μια κριτική η οποία αναζητά σταθερά στο ανθρώπινο πράττειν και στην αντιφατική του ύπαρξη την πηγή κάθε κίνησης. Επιτίθεται στα ουσιαστικά για να απελευθερώσει τα ρήματα που τα ουσιαστικά αυτά κρατούν φυλακισμένα, παγωμένα, αλλά παρόλα αυτά όχι παγωμένα. Επιτίθεται στα ρολόγια που περιέχουν και παρόλα αυτά δεν περιέχουν τους δημιουργικούς ρυθμούς του πράττειν, και πυροβολεί ενάντιά τους για να δείξει ότι η μόνη επανάσταση είναι η επανάσταση στο εδώ και στο τώρα, ότι η ιδέα μιας μελλοντικής επανάστασης είναι ανόητη. Επιτίθεται στο κράτος για να βρει αυτό που περιλαμβάνει και που παρόλα αυτά δεν μπορεί να συμπεριλάβει: τον αγώνα για αυτοπροσδιορισμό. Η κίνηση της εναντίωσης στην ταυτότητα είναι η κίνηση της επανάστασης δίχως όνομα.

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟΣ, αν και πιστεύει πως είναι συνειδητός. Αυτή η ίδια η πεποίθηση προστατεύει την ασυνειδησία του. Ο άνθρωπος είναι αδαής, αν και πιστεύει πως είναι γνώστης. Αυτή η ίδια η πεποίθηση κρατάει την άγνοιά του απείραχτη. Ο άνθρωπος είναι ακριβώς το αντίθετο από αυτό που πιστεύει πως είναι. Το να κατανοήσει αυτό το πράγμα είναι η αρχή μιας μεγάλης επανάστασης. Το να δεις πού βρίσκεσαι και τι είσαι στην πραγματικότητα, χρειάζεται κουράγιο. Είναι ωραίο να πιστεύεις σε όμορφα ιδανικά. Όχι πως ενδιαφερόμαστε πραγματικά γι' αυτά τα μεγάλα ιδανικά. Στην πραγματικότητα, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι απλώς να κρύψουμε τις άσχημες αλήθειες. (...)

Στη Θεία Κωμωδία ο Δάντης έχει περιγράψει τις κακές ψυχές των «δόλιων συμβούλων» και των διεφθαρμένων πολιτικών σαν μικροσκοπικά φώτα (lucciole) που σαλεύουν στον όγδοο κύκλο της Κόλασης, πολύ μακριά απο το μέγα και μοναδικό φως (luce) που καταυγάζει τον Παράδεισο. Η νεωτερική ιστορία φαίνεται πάντως να έχει αντιστρέψει το δαντικό σύμπαν: οι δόλιοι σύμβουλοι και οι διεφθαρμένοι πολιτικοί κυκλοφορούν θριαμβευτικά υπο τις δέσμες του μεγάλου φωτός (του τηλεοπτικού, λόγου χάριν), ενώ οι λαοί ανίσχυροι πλανιόνται στο σκοτάδι, όμοιοι με πυγολαμπίδες (lucciole). Ο συγγραφέας του ανα χείρας βιβλίου Ζωρζ Ντιντί-Υμπερμάν, φιλόσοφος και ιστορικός τέχνης, δεν διανοείται να αμφισβητήσει την πολιτισμική έκπτωση της εποχής μας· αρνείται όμως να προσυπογράψει τον ανέκκλητο χαρακτήρα της και, κυρίως, τη θεώρηση της σημερινής πραγματικότητας με όρους Αποκάλυψης. Οι πυγολαμπίδες, υποστηρίζει, έχουν απλώς εξαφανιστεί απο το οπτικό πεδίο εκείνων, οι οποίοι δεν είναι πια στη σωστή θέση ώστε να τις δουν να εκπέμπουν τα φωτεινά σινιάλα τους. Και οι εικόνες - φτάνει να τις στοχαστούμε αυστηρά και ταπεινά, ως εικόνες - πυγολαμπίδες- ανοίγουν σίγουρα τον δρόμο για μια τέτοιας μορφής αντίσταση.

Αφ' ής στιγμής παρέδωσε τον εαυτό του σ' ένα κόσμο εν τω γίγνεσθαι, ο Θεός δεν έχει τίποτε άλλο να δώση. Τώρα μένει ο άνθρωπος να δώση σ' Εκείνον. Κι αυτό μπορεί να το κάνη αν στην ζωή του επαγρυπνή ώστε να μην συμβαίνη πολύ συχνά, ή να μην συμβαίνη εξ αιτίας του να μετανοιώνη ο Θεός που άφησε τον κόσμο να γίνη και να γίνεται.

Πως μπορούμε να μάθουμε τι σκέφτονται οι νέοι; Ρωτώντας τους. Απάντηση φαινομενικά απλή, που κρύβει όμως μια μεγάλη δυσκολία. Γιατί χρειάζεται να ξέρει κανείς να ρωτάει, χρειάζεται να ξέρει να μπαίνει στη θέση των νέων, να κερδίζει την εμπιστοσύνη τους. Να ακούει και συγχρόνως να συμβουλεύει, να εκφέρει γνώμη, να παίρνει θέση...Η "Ηθική της ανάγκης" μας προειδοποιεί για τις ανησυχίες αυτών που σύντομα θα κληρονομήσουν τις ευθύνες του κόσμου του αύριο. Ο μεγάλος Ισπανός φιλόσοφος και συγγραφέας του "Μιλώντας στο γιο μου για την ηθική και την ελευθερία" ξαναπιάνει το νήμα του διαλόγου του με τους νέους για όλα τα μεγάλα και καινούρια ηθικά ζητήματα που τους απασχολούν: τη διαφθορά, τις νέες τεχνολογίες, το διαδίκτυο και τα παράνομα κατεβάσματα, τις καταχρήσεις εξουσίας, τις αντιφάσεις του καπιταλισμού, τη δύναμη και την αδυναμία της δημοκρατίας, το κίνημα 15-Μ, αλλά και την ομορφιά, τον θάνατο, την αλληλεγγύη...

Η φυσική θρησκεία δεν έχει καλό όνομα στον 20ό αιώνα. «Απλοϊκό κατασκεύασμα φιλοσόφων του γλυκού νερού [...], δεν ανταποκρίνεται στην ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής» γράφει ο Henry Dumery στο βιβλίο του Φιλοσοφία της θρησκείας, ενώ οι φιλόσοφοι αμφισβητούν την υποτιθέμενη φυσικότητά της. Το γεγονός όμως ότι τον 18ο αιώνα προσέλαβε τη μορφή του θεϊσμού ή της δογματικά απλούστερης εκδοχής του χριστιανισμού δεν σημαίνει πως ήταν έτσι εξαρχής.

Το βιβλίο αυτό είναι ένα από τα ελάχιστα που δεν έχουν, ακόμα, συναντήσει το αναγνωστικό τους κοινό.Ωστόσο, εκείνοι που θα με διαβάσουν πιο πολύ, θα είναι όσοι μπορούν να καταλάβουν τον ΖΑΡΑΤΟΥΣΤΡΑ μου. Θα μου ήταν δύσκολο να αναστατωθώ μ εκείνους που έχουν αυτιά, ακόμα και στην εποχή μας. Ορισμένοι άνθρωποι γεννιούνται πολύ αργότερα από το θάνατό τους και πιστεύω ότι μόνο το μέλλον θα μου ανήκει.Ξέρω πολύ καλά ποιες είναι εκείνες οι συνθήκες που πρέπει να διαμορφώσω ώστε να με καταλάβουν και να καταλάβω.Στα πνευματικά ζητήματα πρέπει να υπάρχουν άτομα ακέραια μέχρι σκληρότητας, ώστε να είναι ικανά ν αντέξουν την αυστηρότητα και το πάθος μου. Γιατί, πρέπει να είναι κανείς συνηθισμένος να ζει στις βουνοκορφές για να βλέπει από ψηλά την αποτρόπαιη φλυαρία της πολιτικής και του εγωισμού του κάθε λαού. [...]

Δεν είναι και μικρή ικανότητα να παραμένεις ευδιάθετος ενώ βρίσκεσαι μέσα σε μια σκοτεινή και υπερβολικά υπεύθυνη κατάσταση και όμως, τι θα χρειαζόταν περισσότερο από την ευδιαθεσία; Κανένα πράγμα δεν έχει επιτυχή έκβαση, αν η ευθυμία δεν παίζει το ρόλο της. Το πλεόνασμα δύναμης είναι η μόνη απόδειξη της δύναμης.- Μια επαναξιολόγηση όλων των αξιών, αυτό το ερωτηματικό το τόσο μαύρο, τόσο πελώριο, που σκεπάζει με τη σκιά του εκείνον που το θέτει - ένα τέτοιο πεπρωμένο ενός καθήκοντος μας αναγκάζει κάθε στιγμή να τρέχουμε έξω στον ήλιο για να πετάξουμε από πάνω μας μια βαριά σοβαρότητα, μια σοβαρότητα που έχει γίνει υπερβολικά βαριά. Κάθε μέσο είναι ορθό γι' αυτό το πράγμα, κάθε "περίπτωση" μια ευτυχής συγκυρία. Κυρίως ο πόλεμος. Ο πόλεμος ήταν ανέκαθεν το μεγάλο τέχνασμα όλων των πνευμάτων που είχαν γίνει υπερβολικά εσωτερικά, υπερβολικά βαθιά ακόμη και ένα τραύμα έχει ιαματική δύναμη.

«Τι είναι να ζεις»:Πάντα βρίσκω όλους τους ανθρώπους, όπως κι αν τους κοιτάζω, με καλοσύνη ή κακία, να φροντίζουν για ένα πράγμα: Πως να εξυπηρετήσουν τη συντήρηση του είδους. Και φροντίζουν γι' αυτό, όχι από αγάπη για το είδος, αλλά γιατί δεν υπάρχει μέσα τους τίποτα παλιότερο, δυνατότερο, ανέλεγκτο και πιο ακατανόητο από αυτό το ένστικτο, γιατί είναι αλήθεια πως το ένστικτο αυτό, είναι στην κυριολεξία η ουσία του είδους μας, η ουσία του κοπαδιού μας.Παρ' όλο που τα καταφέρνουμε αρκετά γρήγορα μπορώ να πω, με τη συνηθισμένη φυσικά μυωπία μας, να ξεχωρίζουμε από απόσταση πέντε βημάτων τους ομοίους μας, σε χρήσιμους και σε άχρηστους, σε καλούς και σε κακούς ανθρώπους, ωστόσο αν καθίσουμε και τα βάλουμε κάτω και κάνουμε έναν απολογισμό και σκεφτούμε το γενικό σύνολο αυτού του ξεχωρίσματος, καταλήγουμε σε μια φοβερή δυσπιστία. Δεν μας ικανοποιεί το ξεχώρισμα, δεν είμαστε σίγουροι και στο τέλος τα παρατάμε. Στο κάτω κάτω της γραφής, ίσως ο πιο άχρηστος, ο πιο βλαβερός άνθρωπος να είναι ο πιο χρήσιμος για τη συντήρηση του είδους. Γιατί ο άνθρωπος αυτός -ο βλαβερός- συντηρεί στον εαυτό του ή στους άλλους ανθρώπους, διάφορα ένστικτα που χωρίς αυτά η ανθρωπότητα θα είχε εδώ και πολύ καιρό αποχαυνωθεί και διαφθαρεί.

ADIEU ΕΠΙΚΗΔΕΙΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ EMMANUEL LEVINAS

..Διατύπωσα την άποψη ότι ο τύπος του σωτήρα διατηρήθηκε αρκετά διαστρεβλωμένος, με μια πολύ αληθοφανή διαστρέβλωση, επειδή το περιβάλλον του έπρεπε ν' αφήσει σημάδια πάνω του και, μάλιστα, την ιστορία και τις τύχες της πρώτης χριστιανικής κοινότητας.Ο εμπλουτισμός αυτού του τύπου ερμηνεύεται μόνο με τον πόλεμο και την προπαγάνδα.

...Η τραγωδία του Φρειδερίκου Νίτσε είναι ένα δράμα μονόπρακτο. Η σύντομη διάρκεια της ζωής του δεν δείχνει τίποτα άλλο εκτός από τον εαυτό του.Όλες οι πράξεις της τραγωδίας που μπορούμε να τις παρομοιάσουμε με χιονοστιβάδα.Αυτός βρίσκεται να είναι μόνος του κάτω απ' τον μανιασμένο ουρανό του εαυτού του και του πεπρωμένου του.Δεν έχει μαζί του κανέναν να τον βοηθήσει και καμιά γυναίκα δεν καταπραΰνει με την τρυφερή της παρουσία την ατμόσφαιρα που είναι τεταμένη.Όλα ξεκινούν απ' αυτόν και σε αυτόν καταλήγουν.Οι λίγες μορφές που αρχικά βαδίζουν μέσα στον ίσκιο του, τον συνοδεύουν με άφωνες χειρονομίες έκπληξης και τρόμου...

Ο Σοπενχάουερ δεν είναι φιλόσοφος που χρειάζεται ειδικές συστάσεις. Οι αιρετικές απόψεις του για τον θάνατο, την αυτοκτονία, τη δυστυχία, την ηθική, τις γυναίκες, την αυτοσυνειδησία, το διάβασμα και τη δημιουργία, μέσα σε έναν κόσμο εξαθλιωμένο και κενό νοήματος, άλλαξαν ριζικά την αντίληψή μας για τον άνθρωπο ως οντότητα και αποτελούν ακόμα και σήμερα καυστικό σχόλιο για την κατάσταση της ανθρώπινης ύπαρξης.Ο παρών τόμος συγκεντρώνει μερικά από τα σημαντικότερα και διεισδυτικότερα δοκίμιά του, όπως τα "Για τη δυστυχία του κόσμου", "Περί της ματαιότητας της ύπαρξης", "Περί της αποδοχής και της άρνησης της βούλησης για ζωή". Σε αυτά έρχονται να προστεθούν και κάποια άλλα σημαντικά κείμενα που υπογραμμίζουν τα γενικότερα ενδιαφέροντα και τις εμμονές του Γερμανού φιλοσόφου.Το "Περί γυναικών", που καταδεικνύει μέσω του διαχωρισμού και της αξιολόγησης των δύο φύλων τον φόβο που αισθανόταν για το "ασθενέστερο των δύο" (αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι σε σχέση με τους άντρες οι γυναίκες "είναι ικανές να νιώσουν περισσότερο οίκτο και να εκδηλώσουν μεγαλύτερη συμπάθεια προς τους δυστυχείς"), το "Περί αυτοκτονίας", που υπερασπίζεται με τόλμη και σαρκασμό το δικαίωμα του ανθρώπου να δώσει τέλος στη ζωή του, και τα "Περί πρωτογενούς στοχασμού" και "Περί βιβλίων και συγγραφής", στα οποία ο Σοπενχάουερ με ευφυΐα και οξυδέρκεια αναλύει τη διαφορά ανάμεσα στην πρωτογενή και τη δευτερογενή σκέψη (αυτή που προκύπτει από το διάβασμα) και τον τρόπο που αυτές επενεργούν στον νου του ανθρώπου, καθώς και το είδος των βιβλίων που είναι προορισμένα να αντέξουν στον χρόνο...

Το βιβλίο αυτό ανοίγει νέους δρόμους στην ψυχαναλυτική προσέγγιση των ψυχώσεων. Με τον όρο «ψυχωτική μεταβίβαση» η συγγραφέας ορίζει τον τόπο και τον χρόνο της εμπλοκής αναλυτή ? αναλύοντος, κατά την οποία εξερευνώνται από κοινού οι περιοχές της καταστροφής, του ανείπωτου πόνου, όλων αυτών που βγαίνουν έξω από τον λόγο και καθιστούν ανθρώπους κληρονόμους της τρέλας. Με τη βοήθεια των κειμένων του φιλοσόφου Wittgestei εγκαθιδρύει έναν άτυπο διάλογο μέσα στην ίδια τη λειτουργία της αναλυτικής εργασίας, για να φωτίσει αυτό που ερευνά ο ψυχωτικός με το παραλήρημα, δηλαδή τα σημεία όπου ο κοινωνικός δεσμός σπάει και τραυματίζει τον άνθρωπο.

Σε αυτή τη σύντομη μελέτη ο Ρίτσαρντ Κράουτ εξετάζει το θεμελιώδες επιχείρημα της Πολιτείας ότι η δικαιοσύνη είναι τόσο σημαντικό αγαθό, ώστε όποιος το κατέχει πλήρως, να βρίσκεται σε καλύτερη μοίρα – ακόμα και εν μέσω δεινής κακοτυχίας – από έναν απόλυτα άδικο άνθρωπο. Ο Κράουτ εμβαθύνει στη δομή και τις προκείμενες του επιχειρήματος, διατρέχοντας το σύνολο του διαλόγου και επισημαίνοντας το σύνολο του διαλόγου και επισημαίνοντας τα κρίσιμα επιχειρήματα με τα οποία ο Πλάτων υποστηρίζει την ωφέλεια της δικαιοσύνης. Με αυτό τον τρόπο συγκροτείται συνοπτικά το σύνολο του επιχειρήματος της Πολιτείας και μια παρουσίαση της ηθικής φιλοσοφίας του Πλάτωνα. Ερμηνεύοντας την πλατωνική ηθική με σύγχρονους όρους, ο Κράουτ δίνει τη δυνατότητα στον αναγνώστη να προσεγγίσει την Πολιτεία με ανανεωμένο ενδιαφέρον.

ΠΡΑΓΜΑΤΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΝ ΘΕΟ

4 ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ

ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ Η'ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤ

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΕΓΕΛΙΑΝΟΙ

Τα ερωτήματα που μέσα από την Άγραφη Φιλοσοφία θέτει ο Φ. Κόρνφορντ δεν αφορούν μόνο την ανάγνωση της κλασικής ελληνικής φιλοσοφίας. Επεκτείνονται, αναμφισβήτητα, πέρα από αυτή σε μια θεμελιώδη κριτική της στάσης μας, οσάκις προσεγγίζουμε το οποιοδήποτε φιλοσοφικό κείμενο, σύγχρονο ή παλαιό, και έχουν άμεση σχέση με τον τρόπο με τον οποίο επιχειρούμε κάθε φορά να εισπράξουμε αυτή την «περί της ουσίας γιγαντομαχία» μέσα από τους προσωπικούς δρόμους της πολιτείας των Ιδεών. (. . .)

Με τη σκανδαλώδη υπόθεση που προτείνει στον "Λόγο περί εθελοδουλείας", ο Λα Μποεσί πραγματοποιεί τον 16ο αιώνα μια ρήξη -επιστημολογική, φιλοσοφική αλλά και πολιτική- που μετασχηματίζει τα δεδομένα της κλασικής θεωρίας της κυριαρχίας όπως και το ίδιο το πολιτικό ερώτημα. Μετατοπίζοντας το βλέμμα από τους κυρίαρχους στους κυριαρχούμενους, προσπαθεί να φέρει στο φως τις πολλαπλές οδούς μέσω των οποίων οι κυριαρχούμενοι συμμετέχουν ενεργά στην ίδια τους την υποδούλωση. Επιφέρει έτσι μια αλλαγή παραδείγματος στον τρόπο που γίνεται αντιληπτό το ανθρώπινο στο πολιτικό πεδίο, αλλαγή η οποία, μακριά από το να συμβάλλει σε μια ελευθεροκτόνα προσέγγιση, διανοίγει νέες δυνατότητες στην υπόθεση της ανθρώπινης χειραφέτησης.Ο Μιγκέλ Αμπενσούρ εμβαθύνει στην υπόθεση της εθελοδουλείας με στόχο να αναδείξει την καλή της χρήση, στόχο που είχε και ο ίδιος ο Λα Μποεσί αποτελώντας έναν σύγχρονο προφήτη της ελευθερίας.

Η επωδός όλων των τραγουδιών και των ύμνων "προς τον Ύψιστο" είναι ότι ο θεός συμβολίζει τη δικαιοσύνη και το έλεος. Κι όμως, η αδικία ανάμεσα στους ανθρώπους συνεχώς αυξάνεται· οι προσβολές που διαπράττονται ενάντια στις μάζες μόνο σε αυτή τη χώρα θα αρκούσαν για να πλημμυρίσουν ακόμα και τους ίδιους τους παραδείσους. Αλλά πού είναι οι θεοί να βάλουν ένα τέλος σε όλες αυτές τις φρικαλεότητες, τις αδικίες, σε αυτήν την απανθρωπιά απέναντι στον άνθρωπο; Όχι, όχι οι θεοί, αλλά ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ πρέπει να εγερθεί στην ισχυρή αγανάκτησή του. Αυτός, εξαπατήθηκε απ’ όλες τις θεότητες, προδομένος απ’ τους απεσταλμένους τους, αυτός, μόνος του, πρέπει να αναλάβει να φέρει τη δικαιοσύνη επί της γης.

«Η αληθινή διαφορά ανάμεσα στον Μπάιρον και τον Σέλλεϋ συνίσταται στο εξής: αυτοί που τους κατανοούν και τους αγαπάνε θεωρούν ευτύχημα ότι ο Μπάιρον πέθανε στα τριάντα έξι του, γιατί θα είχε γίνει ένας αντιδραστικός μπουρζουάς αν είχε ζήσει περισσότερο, ενώ αντιθέτως, θρηνούν για τον θάνατο του Σέλλεϋ στα εικοσιεννιά του, γιατί ήταν ένας επαναστάτης πέρα για πέρα, και θα είχε παραμείνει για πάντα στην πρωτοπορία του σοσιαλισμού». Καρλ ΜαρξΣτην παρούσα έκδοση συμπεριλαμβάνουμε τρία κείμενα του σπουδαίου ρομαντικού ποιητή Πέρσυ Μπυς Σέλλεϋ.Το πρώτο, «Η Αναγκαιότητα της Αθεΐας», δημοσιεύτηκε από τον Σέλλεϋ το 1811 και του στοίχισε την αποβολή του από το University College της Οξφόρδης. Το δεύτερο είναι ένα απόσπασμα απ' το κείμενο «Μια αντίκρουση του Ντεϊσμού», γραμμένο το 1814, όπου ο συγγραφέας επισημαίνει πολυάριθμες λογικές πλάνες στην υπόθεση της ύπαρξης ενός «νοήμονος δημιουργού» του σύμπαντος, ενώ το τρίτο, το «Περί της μέλλουσας κατάστασης», ένα κείμενο της ίδιας περιόδου που αφορά το ζήτημα της μεταθανάτιας ζωής.

«Cela m’ etait egal» (: «Αυτό μου ήταν αδιάφορο»). Με τη φράση αυτή αποτυπώνεται πλήρως ολόκληρη η φιλοσοφία του Camus, σχετικά με την παράδοξη οργάνωση της σύγχρονης κοινωνίας, αλλά και της ανθρώπινης φύσης. Στο έργο του, Φιλοσοφία και Λογοτεχνία συνυπάρχουν αρμονικά, σε ένα κάδρο επαρκούς αληθοφάνειας. Η μορφή των κειμένων του παραπέμπει σε προσωπικό – ετεροχρονισμένο – ημερολόγιο (υπό τη μορφή εσωτερικού μονολόγου), ενώ ταυτόχρονα διατηρείται και το ύφος εκτενούς αφηγηματικού πεζογραφήματος, με σκόπιμη τη σύγχυση παρελθόντος – παρόντος – μέλλοντος. Εξάλλου, η λειτουργία του χρόνου – «χαμένος», «κερδισμένος», «επανακτημένος» - είναι ιδιαίτερα σημαντική στη διαδικασία συνειδητοποίησης της ύπαρξης του παραλόγου (σε κάθε πτυχή της κοινωνίας) από τον άνθρωπο…

Η αλληλογραφία που παραθέτουμε στον τόμο αυτό ανάμεσα στα δύο εξέχοντα μέλη της Σχολής της Φρανκφούρτης ξεκίνησε με αφορμή την κατάληψη του Ινστιτούτου από φοιτητές στις αρχές του 1969 και τη συνακόλουθη κλήση της αστυνομίας εκ μέρους των διαχειριστών του Ινστιτούτου.Το γεγονός ότι ο Αντόρνο κάλεσε την αστυνομία και συνακόλουθα διέκοψε τα μαθήματα, προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Μαρκούζε.Με αφορμή αυτό το περιστατικό, οι δύο φιλόσοφοι στην έντονη και πυκνή αυτή αλληλογραφία, διασταυρώνουν την επιχειρηματολογία τους για το φοιτητικό κίνημα, την εξέγερση, την καταστολή, τη στράτευση των διανοουμένων, τη βία, τα κοινωνικά κινήματα και τον ακτιβισμό, στον απόηχο των κινημάτων της δεκαετίας του '60.

«Όμως γιατί τούτη η επιστροφή σε έναν στοχασμό περί εξουσίας, ενώ το νέο διακύβευμα της αναστοχαστικής του προσπάθειας είναι να αποκαλύψει τους μηχανισμούς της σεξουαλικότητας; Για πολλούς λόγους, από τους οποίους, κάπως αυθαίρετα, θα κρατήσω μόνο δύο: δηλαδή, επιβεβαιώνοντας τις αναλύσεις του για την εξουσία, ο Φουκώ θέλει να αντικρούσει τις αξιώσεις του Νόμου, o oποίος, παρότι επιτηρεί, ή και απαγορεύει, κάποιες σεξουαλικές εκδηλώσεις, συνεχίζει να ορίζεται ως ουσιώδες συστατικό της ίδιας της Επιθυμίας κι ακόμη, επειδή η σεξουαλικότητα, όπως την εννοεί ο ίδιος, ή, τουλάχιστον, το σχολαστικό ενδιαφέρον με το οποίο αυτή προσεγγίζεται σήμερα (ένα σήμερα που πάει πολύ πίσω), σημαδεύει το πέρασμα από μια κοινωνία αίματος, ή σφραγισμένη από τη συμβολική του αίματος, σε μια κοινωνία γνώσης, κανόνα και πειθαρχίας.Πόσο έχει άραγε κατηγορηθεί ο Φουκώ, στις αναλύσεις της εξουσίας που έκανε, για αδιαφορία απέναντι σε μια κεντρική και θεμελιώδη εξουσία! Από δω προκύπτει και η «έλλειψη πολιτικοποίησης» που του καταλογίζουν, η άρνησή του απέ ναντι σε μια μάχη που θα μπορούσε κάποτε να είναι αποφασιστική (ο καθοριστικός αγώνας), η απουσία από το έργο του μιας καθολικής μεταρρύθμισης. Αποσιωπούν όμως όχι μόνο τους άμεσους αγώνες του, αλλά και την απόφασή του να μην μπει στο παιχνίδι με τα ‘μεγάλα σχέδια’, που θα λειτουργούσαν απλώς ως προνομιακό άλλοθι για την καθημερινή υποτέλεια».

Ο Αριστοτέλης υπήρξε ο μεγάλος αδικημένος στον χώρο της Εκπαίδευσής μας. Γενιές ολόκληρες Νεοελλήνων δεν είχαν την ευκαιρία να διαβάσουν ούτε μια σελίδα Αριστοτελικού κειμένου, είτε στον χώρο της Μέσης Εκπαίδευσή μας είτε και σε Τμήματα Φιλολογίας των Φιλοσοφικών μας Σχολών! Σήμερα την ευκαιρία αυτή την έχουν μερικοί μόνο μαθητές του Λυκείου, ενώ στα Πανεπιστήμιά μας διδάσκονται κάποιες διδασκαλίες του Αριστοτέλη σχεδόν αποκλειστικά σε φοιτητές των Τμημάτων Φιλοσοφίας. Το παρόν βιβλίο, στο οποίο στεγάσθηκαν τρεις διαλέξεις του συγγραφέα, επιθυμεί να κατατοπίσει το ευρύτερο καλλιεργημένο κοινό σε θέματα σχετικά με τη ζωή και τα έργα του μεγάλου Σταγειρίτη φιλοσόφου και να το εισαγάγει σε μια αληθινά θεμελιώδη διδασκαλία του.

Ο ΗΓΕΜΟΝΑΣ (ΕΚΔΟΣΗ ΤΣΕΠΗΣ)

Ο Κρισναμούρτι έγραψε τα γράμματα που ακολουθούν από τον Ιούνιο του 1948 ως το Μάρτιο του 1960 για μια νεαρή φίλη που ήρθε κοντά του πληγωμένη στο σώμα και στην ψυχή. Στα γράμματα αυτά, όπου ξετυλίγεται ολόκληρη η διδασκαλία του Κρισναμούρτι, καθώς επουλώνονται οι πληγές εκείνης στην οποία απευθύνονται, αποκαλύπτεται μια σπάνια καλοσύνη και διαύγεια ο χωρισμός και η απόσταση εξαφανίζονται, ενώ οι λέξεις κυλούν σαν χείμαρρος ούτε μία δεν είναι περιττή η επούλωση των πληγών και η διδασκαλία προχωρούν ταυτόχρονα.

Υπό την συνοπτική προϋπόθεση ότι κατεβαίνω στον κόσμο με μια τόσο βαρειά αξίωση, που μέχρι τώρα κανείς δεν του πρόβαλε, κρίνω απαραίτητο να πω, ποιος είμαι. Κατά βάση θα 'πρεπε κανείς να το ξέρει. Γιατί δεν άφησα τον εαυτό μου "αμάρτυρο". Η απόσταση όμως ανάμεσα στο μέγεθος της αποστολής μου και στη μικρότητα των συγκαιρινών μου έλαβε τέτοια μορφή, ώστε κανείς να μη μ' έχει ακούσει και κανείς να μη μ' έχει ιδεί. Ζω αντλώντας από τις πιστώσεις μου. Είναι ίσως μια απλή προκατάληψη το ότι ζω;...Δε χρειάζομαι παρά να μιλήσω με κάποιον "μορφωμένο", που ανεβαίνει στην Άνω Ενγκαντίν, για να με κάμει να πιστέψω ότι δεν ζω... Κάτω από τις συνθήκες αυτές υπάρχει ένα χρέος, απέναντι στο οποίο στην ουσία ξεσηκώνονται και οι συνήθειες, και πολύ περισσότερο η περηφάνεια των ενστίκτων μου, δηλαδή να πω: "ακούστε με, γιατί 'μαι αυτός κι αυτός. Προπαντός μη με περάστε γι' άλλονε".

Αποφθέγματα για τον θάνατοΚάθε θάνατος έχει ως ένα βαθμό τα χαρακτηριστικά μιας αποθέωσης ή μιας αγιοποίησης.Ο θάνατος, αγαπητέ μου, δεν είναι παρά μια αλλαγή εσωτερικής διακόσμησης.Πολύ σύντομα θα έρθει να με πάρει ο θάνατος: ο ίδιος άγνωστος οδηγός που μ’ έφερε σ’ αυτή τη ζωή.Όσο για το γενικό τέλος, το οριστικό και αμετάκλητο τέλος, κατά κανόνα το θέλουμε όσο πιο μακριά γίνεται.Ο ύπνος είναι ο ημερήσιος τόκος, με τον οποίο αποπληρώνουμε σιγά σιγά το δάνειο του θανάτου.Η αποπληρωμή του δανείου γίνεται μέσα απ’ τον θάνατο.Τα βάσανα που ανήκουν καθαρά στο παρόν, μπορούν να είναι μόνο υλικά: το χειρότερο απ’ αυτά είναι ο θάνατος.Ο θάνατος, στο μέτρο που αποτελεί δοκιμασία, αποτελεί κίνητρο για εξιλέωση, δεν είναι όμως η ίδια η εξιλέωση.

Αυτό που έχουμε μέσα μας, αυτό που μας συντροφεύει ακόμα και στην άκρα μοναξιά, αυτό που κανείς δε μπορεί να μας το πάρει αλλά ούτε και να μας το δώσει, είναι πολύ πιο ουσιαστικό απ' όλα τα αγαθά που μπορεί να διαθέτουμε, απ' όλες τις εντυπώσεις που μπορεί να δίνουμε στους άλλους.